محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )

330

قانونچه في الطب ( فارسى )

صنعت آن : عصاره غافث ، پوست بيخ كبر ، انيسون ، تخم كرفس ( از هريك شش درم ) ، طباشير سفيد ( چهار درم ) ، ريوند چينى ( دوازده درم ) . ادويه را كوفته ، بيخته ، به آب سرشته حب سازند ، شربتى از يك درم تا يك مثقال . ( قرابادين كبير ) حب قوقايا بدان كه قوقايا به لغت يونانى به معنى حاق وسط است و چون اين جذب مواد از وسط سر مىنمايد ، لهذا بدين اسم مسمى شد . و نيز گفته‌اند كه قوقايا به معنى سر است و چون عمده نفع حبوب قوقايا براى اعراض سر است ، لهذا بدين اسم مسمى گردانيده‌اند . صنعت آن : صبر سقوطرى ، افسنتين رومى ، مصطكى رومى ، غاريقون هش سفيد ( از هريك يك جزء ) ، شحم حنظل ، سقمونياى مشوى ( از هريك نيم جزء ) ، كوفته ، بيخته ، به آب كرفس جوشانيده سرشته ، حب‌ها سازند ، هر حبى مقدار فلفلى و قوت اين حب تا دو سال باقى مىماند و شربتش تا يك مثقال است . و اين نسخه از تذكره داوود انطاكى منقول است و ابن جزله در اين نسخه عصاره افسنتين آورده و حبيش بن الحسن تفليسى اخلاط اين حب را به اين صفت آورده : صبر سقوطرى ( يك درم ) ، افسنتين رومى ، شحم حنظل ، مصطكى رومى ، مقل ازرق ( از هريك نيم درم ) به دستور حب سازند . صنعت اين حب به نسخه صاحب ميزان الطبائع : مصطكى رومى ، عصاره افسنتين - اگر نباشد افسنتين رومى - صبر سقوطرى زرد ، سقمونياى مشوى ، شحم حنظل ، اجزاء مساوى كوفته ، بيخته ، به آب كرفس سرشته ، حب سازند . شربتى از يك درم تا يك مثقال . و محمود بن الياس گفته كه شربتى اين حب از يك درم تا دو درم است . صنعت اين حب به نسخه صاحب قرابادين كوتوالى : اين حب از جالينوس است . درد سر را سود دارد و صفرا را منحدر گرداند و فضول كه در سر و دماغ و معده باشد پاك كند و آن را خاصيت قوى است در دفع داء الثعلب چون با مصطكى اجزاى آن را سرشته حب ساخته بخورند چشم را روشن كند و آب را از فرود آمدن بازدارد و رياح فاسده را از اين دفع كند . صنعت آن : صبر سقوطرى زرد ، سقمونياى مشوى ، شحم حنظل ، عصاره افسنتين ، مصطكى رومى ( از هريك يك دانگ و نيم ) ، مقل ازرق ( يك دانگ ) ، كتيرا ( نيم دانگ ) ، كوفته ، بيخته ، حب سازند . جمله ، يك شربت تام باشد و در همه وقت استعمال توان كرد پيش از طعام و بعد از طعام . ( قرابادين كبير ) حب قوقاياى جالينوس نافع است از براى امراض بلغمى و صداع و شقيقه ، و باصره را حدّت دهد و اخراج فضول غليظه كند . ( قرابادين كبير ، ج 2 ، ص 282 )